Van Blokhuis tot Blokhuispoort
In 1499 gaf de heerser over Friesland; Hertog Albrecht van Saksen; aan zijn stadhouder Willibrord van Schaumburg de opdracht een burcht te bouwen in de Zuidoosthoek van Leeuwarden om veiligheid te waarborgen voor de bewoners van Leeuwarden en omstreken. Een verzameling van gebouwen die door de tijd heen onderhevig was aan veranderingen in gebruik en veiligheid.
In 1868 werd heel Leeuwarden en Friesland opgeschrikt van een tweemaal opeenvolgende ontsnappingen uit het Huis van Opsluiting en Tuchtiging door een zestal zware criminelen. Het werd tijd voor een grote verandering van dat terrein. De oude gebouwen moesten wijken voor een compleet nieuw gebouw: de Bijzondere Strafgevangenis van Leeuwarden; een bouwwerk van J.F.Metzelaar van 1870 tot 1877.
Op het terrein achter de Bijzondere Strafgevangenis werd ruimte vrijgemaakt om in 1892 een start te kunnen maken met het Huis van Bewaring; een bouwwerk van zijn zoon en opvolger W.C. Metzelaar. In 1988 kreeg het gebouw de nieuwe naam de Blokhuispoort en in gebruik genomen als Huis van Bewaring.
Na de start van herstructureren in 2017 is het Huis van Bewaring aan de Keizersgracht teruggebracht naar de oude staat. Aan de voormalige Bijzondere Strafgevangenis Blokhuisplein werd hard gewerkt naar een mix van oud en nieuw.
De Overval
Het is 8 december 1944. Er wordt aan de voordeur van het Huis van Bewaring gebeld om nieuwe gevangenen in te laten schrijven. Eenmaal het administratiekantoor bereikt worden die medewerkers overmeesterd en opgesloten in een nabijgelegen ruimte. Het blijkt het begin van een reddingsactie om 51 verzetsmensen hieruit te bevrijden. Een geslaagde operatie zonder een schot te lossen. Deze actie beter bekend als “de Overval”, werd verfilmd en trok in 1962 volle zalen in de landelijke Bioscopen. Tijdens de herstructurering werd het voormalige Huis van Bewaring mede om die reden teruggebracht in oude glorie.
Film: De Overval (8 december 1944)
video afspelen
En wie is BOEi
Een ondernemende organisatie zonder winstoogmerk die de ambitie heeft een oplossing te vinden voor het maatschappelijke vraagstuk van het leegkomende erfgoed. De motivatie hiervoor begint bij de liefde voor het Nederlandse erfgoed, die BOEi deelt met een groot deel van de Nederlandse bevolking.
Het Nederlands erfgoed verrijkt het leven in zowel de stad als op het platteland en geeft de omgeving een unieke sfeer. Onze monumenten zijn dan ook verstilde herinneringen die weer tot leven komen en verhalen doorgeven. Bijzondere elementen die raken aan de emoties van burgers en voorzien in een behoefte aan historische kennis en identiteit. Alleen plekken waarin nieuw leven geblazen wordt hebben toekomst. Het vinden van nieuwe gebruikers, waardoor een herbestemming gedragen door maatschappelijke meerwaarde ook financieel haalbaar kan worden, is daarbij cruciaal. Daarbij leidt het realiseren van en communiceren over inspirerende voorbeelden tot navolging. De restauratie en herbestemming van de Blokhuispoort heeft ook er ook voor gezorgd dat deze een nieuw leven heeft gekregen.
2014: BOEi wordt de nieuwe eigenaar van de Blokhuispoort in Leeuwarden
Hoe open je een gebouw dat juist is ontworpen om mensen binnen te houden? Dat was de puzzel die opgelost moest worden bij de herbestemming van de Blokhuispoortgevangenis in Leeuwarden. Het terrein van de voormalige gevangenis was gedurende 500 jaar een ‘witte vlek’. De toegangs poort was zowel in,- als uitgang hoe het er achter de muren en de gracht precies uitzag, wisten weinig mensen. Maar nieuwsgierig waren ze wel! Toen op Open Monumentedag 2008 de poort voor het eerst wijd open stond, kwamen er op 1 dag 18.000 mensen kijken.
( uit het boek KIJK! een boek over herbestemming van 1995 tot nu)
video afspelen
Het restaureren én herbestemmen van erfgoed
In de jaren voor de oprichting van BOEi was de kijk op Nederlandse monumenten nog zeer conservatief. De visie was vooral gericht op behoud, waarbij restauratie van de monumenten uiteraard een belangrijke rol speelde. Monumenten hoorden geen ander doel te dienen dan hun oorspronkelijke bestemming, met als gevolg dat veel historische panden leegstonden en langzaam in verval raakten.
BOEi zag juist de verfrissende mogelijkheid om deze bijzondere monumenten nieuw leven in te blazen. Met de herbestemming van industrieel erfgoed moest het mogelijk zijn om monumenten een nieuw leven te geven, met een waardevolle plaats in de samenleving. Exploitatie op basis van zelfredzaamheid zou hierin een belangrijke sleutelrol gaan spelen. Een blik naar de toekomst, maar met respect voor het verleden.
Met ingang van mei 2015 verhuurt BOEi de verschillende ruimtes in het complex. De exploitatie op het gebied van cultuur, economie, recreatie en toerisme wordt zo verder geprofessionaliseerd. De Blokhuispoort was in 2018 de welkomstlocatie van Leeuwarden Culturele Hoofdstad van Europa en was daarmee een centraal middelpunt van de stad.
De restauratie en herbestemming van de Blokhuispoort heeft de felbegeerde NRP GuldenFeniks gewonnen in 2018. De Blokhuispoortgevangenis was een van de 30 inzendingen voor de categorie Transformatie. De onafhankelijke stichting NRP reikt NRP Gulden Feniks ieder jaar uit aan de beste renovatie- en (gebieds-) transformatieprojecten van Nederland.